خبرپاڼې

د خبریالانو د ملاتړ صندوق د پرانیستې مراسمو کې د جمهور رئیس محمد اشرف غني د وینا متن

د ارګ خبرپاڼه

بسم الله الرحمن الرحیم

برادر محترم جلالتمآب استاد دانش، اعضای محترم کابینه، جناب داکتر صاحب محب مشاور امنیت ملی، والی صاحب کابل، معین صاحب ارشد امنیتی، جناب جنرال صاحب، معین صاحبان، مگر مخصوصاً خبرنگاران محترم و اعضای خانوادۀ رسانه ها، جناب مرتضوی صاحب که زحمات زیاد در این بخش کشیدند، جناب آرین صاحب، تمام همکاران دیگر ما و تمام حاضرین مجلس.

 السلام و علیکم و رحمت الله برکاته!

جناب الکوزی صاحب و همه اعضای سکتور خصوصی، امروز یک روز خاص است و قسمت عمدۀ این، این‌است که قانون اساسی به حیث کتاب و اصول و قواعد بازی در افغانستان عملی می شود، چیزی که ملت معظم را و ملت عظیم را با تاریخ درخشان‌اش با هم وصل می‌کند، قانون اساسی ما است. خارج از قانون اساسی، هر بازی دیگری که صورت می گیرد، موجب عدم تحکیم نظام و نظام‌مندی می‌شود، در حالی‌که هر اصلی که از فرمایشات قانون اساسی جنبه عملی پیدا می کند، به همان اندازه حاکمیت قانون و حاکمیت یک نظام مردم‌سالار را تحکیم می بخشد. طرز دید و رفتار حکومت وحدت ملی، تطبیق قانون اساسی بود و امروز از جناب استاد دانش که ۲۲ جلسه را با یکی از مهم‌ترین بخش‌های زندگی مردم ما و زندگی سیاسی مردم ما انجام دادند، از صمیم قلب جناب استاد! از شما تشکر می‌کنم، چون حرف‌های شما  بسیار جامع بود و من خلص‌تر صحبت می‌کنم.

آزادی بیان، تهداب تحکیم و توسعۀ حقوق و وظایف شهروندی ما را تشکیل می‌دهد و دراین‌جا ما در تضاد بین دولت و رسانه ها نیستیم. هدف مشترک ما تحکیم حقوق شهروندی است که قانون اساسی ما به هر افغان اعطا کرده. مسئولیت مشترک دولت و رسانه ها به شهروندان افغانستان است، چون اگر این شهروندان عظیم این کشور نمی‌بودند، این ملت خدای ناکرده وجود نمی‌داشت.

ما باید بفهمیم که برای کی پاسخگو هستیم، رسانه ها به دولت پاسخگو نیستند. رسانه ها به ملت افغانستان پاسخگو هستند. و دولت چون به اساس انتخابات آزاد تشکیل می‌شود، معلوم‌دار که پاسخ‌گویی اش به‌صورت دوام‌دار تجدید می‌شود. عرض من این‌است که رسانه ها هم قضاوت مردم را در باره خود جدی بگیرند و خاصتا خواهش من این‌است که با علمای کرام این کشور که یک قسمت مسائل جدی را مطرح کردند، در یک بحث سازنده و مفید و همه جانبه  برای تقویت وتحکیم قانون اساسی افغانستان.

طریق کارکمیته، جناب استاد و خواهر محترم جناب نیکزاد صاحب، جناب بومیا صاحب و وردک صاحب که تشریف ندارند و دعای ما برای شفاء عاجل شان است، یک الگو برای کار مشترک و هدفمند است و تقاضای من از تمام وزیر صاحبان و تمام ادارات دولتی این‌است که الگویی را که در کار مشترک با رسانه های محترم  ما گذاشته، در تمام امور دیگر مناسبات دولت با اقشار مختلف، به‌شمول سکتور خصوصی و جامعه مدنی انجام بدهیم.

چون موضوع اصلی ما مشارکت است و ما تقابل نداریم، رئیس‌جمهور افغانستان حق تقابل ندارد و امید است که حوصله ای را که ما نشان دادیم یک الگو باشد، برای نشان‌دادن حوصله و تعقیب اهداف مشترک ملی. چون رسانه‌ها، قسمی‌که جناب استاد گفتند، حق انتقاد دارند و بدون انتقاد، رسانه ها عمل کرده نمی‌توانند، اما قضاوت مفیدبودن یا مضربودن انتقادات شان را جامعه می‌کند، نه دولت. ما قاضی شما نیستیم، مردم افغانستان قاضی هستند و من باورمند هستم که مردم افغانستان همیشه قضاوت عادلانه خواهند کرد.

می خواهم تبریک بگویم از این کار مشترک، خصوصاْ جناب استاد به شما و همکاران ما به شمول آقای افضلی را که نام گرفتید و دیگران، از هرکدام شان.

مسئله اصلی تفکیک بین آزادی مثبت و آزادی منفی است. این تفکیک را یکی از فیلسوف های انگلستان در حدود ۷۰ سال قبل آورد. آزادی مثبت آن آزادی است که در عملی‌کردن آن، اقشار دیگر صدمه نمی‌بینند، افراد خاصتاً آزادی شان در خطر نمی‌افتد. آزادی منفی آن آزادی است که دیگران را به خطر می اندازد و ضرورت بین تفکیک این، معلوم‌دار باید به دست خود رسانه های محترم باشد، چون به حیث شهروندان، خوبی و خیر و مسایل دیگر را بحث کرده می‌توانند.

دلیلی که ضرورت به حوصله بوده، از خاطر  این است که افغانستان متأسفانه قرن ۱۹ و قسمت زیاد قرن ۲۰ را زیر سانسور سپری کرده است، من می خواهم خاصتاً از سه ژورنالست بزرگ ما یاد آوری کنم.

محی‌الدین انیس بنیان‌گذار انیس، نویسندۀ کتاب ندای ملت، یکی از بهترین رمان‌های که نوشته شده بر حقوق شهروندی که در محبس دهمزنگ جان خود را فدا کرد.

عبدالهادی داوی، شخصی که ۱۸ سال در بندی‌خانه رفت و روزی که از بندی‌خانه رهایش کردند، سرمنشی شد و راساً پیش از اینکه خانه برود، به دفتر خود آمد، دومین مدیر مسؤل افغانستان از امان افغان. و داکتر محمودی، مسؤل ندای خلق، صاحب امتیاز ندای خلق که باز هم تنها در آخرین هفته برایش اجازه داده شد که به خانه برود.

چون ما سانسور را سپری کردیم و ده ها ژورنالیست دیگر که تحت سانسور کار کردند، ضرورت این بود که عقدۀ سانسور ما براید و امید است که طرز رفتار حکومت وحدت ملی این را تثبیت کرده بتواند که دیگر ضرورت به عقدۀ سانسور نیست. هیچ‌وقت سانسور نه قبل و نه بعد می‌شود، نه ممکن است و ضرورت واضح دارد.

او هیله مند یم چې ستاسې اتحادیه یو څو وړاندېزونه وکړي چې د دې درې او نورو لوړو سترو ژورنالیستانو او نورو ژورنالیستانو خاصتاْ هغه چې شهیدان شوې دي د دوی په درناوي باندې ځینې سړکونه او خاصتاْ یو څلۍ اباد شي چې د دوی خاطرې دوامداره اوسي. ما له استاد غضنفر نه غوښتنه کړې ده چې هغه سرمقالې چې د سل کالو دي ټول، ټولې شي او په اساسي توګه د افغانستان د ولس او مخصوصاْ د ځوانانو په خدمت کې اوسي. ځکه یوه اشتباه چې نن موجوده ده، دا ده چې موږ فکر کوو چې هر کار مو په اوولس (۱۷) تېرو کالو کې شروع کړی. دا وطن د یو عظیم فکري، سیاسي تاریخ خاوند ده موږ باید د ژبې د آزادۍ قهرمانان وپېژنو او په دې برخه کې د فقید غبار چې تاسې ټول یې د تاریخ پوه په حیث پېژنۍ، دا مه هېروئ چې دوه وارې ده روزنامې ایجادې کړې.

هم ستاره افغان که در دوران امان‌الله خان از شمالی انتشار می‌شد و باز وطن که همراه فقید فرهنگ، استاد غبار، صاحب امتیازش بود و فقید فرهنگ مدیر مسئول‌اش. این شخصیت ها قابل ذکر و فکر هستند، چون خوش‌بختانه یک قسمت زیاد این آثار را من دارم، من هدایت داده ام که یک قسمت زیاد این آثار دوباره چاپ شود و در اختیار همه قرار بگیرد. چې یو ازاد بحث ته را شو چې موږ پرون نه یوو پیدا شوي او تاسې د یو سترې قربانۍ مسول یئ او دې قربانۍ ته باید قدر کېږدو.

مشکلی که هر چهار این شخصیت و شخصیت های دیگر ما داشتند، دسترسی به معلومات بود. معلوماتو ته یې لاسرسې نه درلود، هر وارې چې به یو چېرې تلل، ټاپه به لګېدله چې دا دولت ده، دا انحصار ده. د قانون توشیح او چاپ ټولو ته خاصتاْ استاد دانش ته او تاسو ته چې ورباندې مو ډېر زحمت ګاللی، مبارکي وایم، اما قانون ابتدا د کار ده. تطبیق این قانون ضرورت یک تغییر عظیم در فرهنگ ما می کند. هم در فرهنگ حکومتداری ما و هم در فرهنگ رسانه ها و تحقیقات ما، حکومت ازخاطر اینکه معلومات قدرت است و معلومات مسؤلیت است. به یاد دارم وقتی که من بسیار جوان بودم در دوران داوود خان و نو پوهیالی بودم در پوهنځی ادبیات، آرشیف ملی چند صد سند را از بازار خریده بود، من اجازه خواستم که بروم این سندها را ببینیم، یک ماه کامل مرا کتاب‌دار دسترسی نمی داد. آخر مې ورته وویل چې دا خو دې له بازار نه اخیستي دي، وایې ته نه پوهېږې سبا ته یو شی لیکې، دا حکومت درباندې په قهرېږي، بیا ما ته وایي چې چا اسناد ورکړي او اسناد هم د کوم وخت وو؟ د عبدالرحمن خان د زمانې، نو فرهنگ حکومتداری ما تغییر اساسی کار دارد و هدایت من به همه ادارات این است که قانون را جدی بگیرند، سرکشی از این قانون و عدم همکاری با محققین ما، با ژورنالیستان تحقیقی و این‌ها، خلاف قانون است و خلاف‌ورزی از قانون، جرم است. بله برخه یې په تاسو پورې تعلق لري، چې معلومدار څه رقم فضا جوړوئ، مقصد مې دا ده د وطن راتلونکي ته ګورو، د ۳۹ کلن بحران ختم ته ګورو، پای ته یې ګورو یا یواځې غواړو چې سرخط جوړ کړو. که موږ او تاسو شریکان یوو د اساسي قانون په تطبیق باندې، نو واضح په کار ده چې پوه شو چې مشترک مسوولیت څه دی او دلته ضروره ده چې اطلاعات د ملي وحدت لپاره، د تقویې لپاره، ځکه که ملي وحدت نه وي دنیایي شتمني ځای نه نیسي، زموږ ملي وحدت زموږ لوی ترینه پانګه ده، که زموږ ملي وحدت نه وای نن به افغانستان نه وو، نو ضرور ده چې ملي وحدت باندې پانګه واچول شي و نکته آخرم در این بخش است که قانونی که خوش‌بختانه جامعه بین المللی به حیث بهترین قانون شناخته، ضرورت قرن بیست و یک است.

به این معنی که دراین قرن، دسترسی با معلومات به اندازه زیاد شده، سریع شده که حالی با مشبوع‌بودن معلومات سرو کار داریم، نه با اینکه هر چیزی‌که باشد، بنا ضرورت واضح است که نوع حکومت‌داری ما و نوع گفتمان ملی ما، به صورت اساسی تغییرکند. درېمه برخه مې د صندوق د بیا پرانیستو مبارکي وایم ټولو ته او د ملاتړ لپاره یې ضرور ده چې ځینې اقدامات وکړو،  شخصا زه د ۵ میلیونه افغانیو ژمنه کوم، دې صندوق سره. دوهم؛ دولت د افغانستان ځکه چې د بودجې کال په آخر کې دی جناب قیومي صاحب به د لس میلیونو افغانیو ژمنه وکړي، دې صندوق ته. اما خواهش ام جناب داکتر صاحب قیومی، از شما این است که یک بررسی واضح کنید تحت نظر جناب استاد دانش که هر سال دولت افغانستان برای تحکیم این صندوق مهم در سالی چند تعهد کند.  دا ضرور ده چې دا صندوق موږ جدي ونیسو او یواځې یو وار نظر ورباندې ونه کړو.

از نگاه قانون جناب استاد شما حدود را بسنجید و از نگاه امکانات جناب داکتر صاحب چیزیکه بومیا صاحب گفتند نهایت ضروری است دا بهتره ده چې خپل فقر نه ګذاره وکړو له دې نه چې لاسونه مو هر چا ته وړاندې وي او دومره دولت کې امکانات شته چې د خبرنګارانو لاسونه سفارتونو او نورو ته وړاندې نه وي. دریمه ژمنه مې دا ده چې ما د مدني ټولنو له بنسټونو سره تماس نیولی له جناب چخانسوري صاحب نه مو غوښتې ده او له تاسو نه هم غواړم چې په یو ګډ خلص د دې چې څه غواړئ او دا څنګه مصرفېږي ما سره شریک کاندئ. اول، څو ټولنې دي زه یې نومونه اوس نه اخلم، زه هغوی سره غږېدلې یم چې د هغه په اساس باندې د آزادي د بیان د تقویې لپاره او د خبرنګارانو د تقویې لپاره موږ وکړای شو امکانات برابر کړو.

نکته چهارم من متوجه مالکان خود رسانه ها است، قانون کار را عملی نکردید تا حدی زیاد، حال وقت این است که در ایجاد بیمه برای خبرنگاران ما، یک سهم فعال بگیرید. دا نه شي کېدای چې زموږ رسنۍ قانون ترپښو لاندې کړي. وقتې چې مالیات مو ورنه کړل یوه خبره وه مګر که د خبرنګارانو حقوق نه عملي کېږي قانون باید د رسنیو په څښتنانو باندې تطبیق شي او غوښتنه مې دا ده چې دې حد ته یې مه رسوئ چې موږ در ته مراجعه وکړو لکه چې موږ لاس ورکوو لازمه دا ده چې دا مالکان یې هم لږ څه مرسته وکړي. ځينې یې امکانات نه لري او د هغوی سره باید مرسته وشي اما ځينې فضل د خدای نن کافي امکانات لري و حالا برگ سبز و تحفه درویش است، یک قدم زیاد تر، انشالله منتظر قدم زیادتر هستیم. پنځم خصوصي سکتور نه غواړو چې د خپلو امکاناتو په حد کې دې مهم صندوق سره مرسته وکړي او انشالله وتعالی مرسته به وکړي، توجه عمدۀ صندوق، اول امید است که به خانواده های شهدا باشد. ما باید از طریق کمک فردی که هر کدام ما در حد امکانات خود کردیم، برای اکثریت شهدای خانواده های رسانه ها در وضعیت  مالی مشکل قرار دارند و ضرورت واضح است که برای این‌ها یک پیغام واضح داده شود از راه تحکیم این صندوق که قربانی این‌ها، شهادت این ها فراموش ما نمی شود.

همچنین به زخمی‌ها، چون این‌ها واقعا شهدای راه آزادی هستند. آزادی بیان تضمین کنندۀ آزادی های دیگر ما است. نو دې برخې کې له ټولو نه غواړم چې په حد  امکان مرسته وکړي او د مننې له نظر نه ،اول استاد دانش، له لوی څارنوالۍ نه، له وزارت داخلې نه ،د امنیت ملي نه او خاصتا له تاسو نه مننه کوم چې دوه کاله مخکې چې بومیا صاحب جګ شولې فکر دې نه کاوه چې نن به په دې خوش خوی وضعیت کې واوسې ستا خوش خویي ما ته ډېره مهمه ده، خدای دې ساته! ځینې چې دا نور مشکلات لېرې شوي دي او د جناب استاد دانش حوصله، قانونمندي او ژمنه دومره ډېره وه چې دا بار ما په ده باندې واچاوه او همیشه دی لوی بارونه وړي او انشالله و تعالی نور بارونه به هم منزل ته ورسوي.

نکته آخر ام انتخابات و امنیت ملی ما است. در قسمت انتخابات، چون استاد دانش تمام حرف‌های عمده را گفتند و جناب بومیا صاحب تکرار کردند، تکرار احسن و اضافه کردند، کلمات من بسیار ساده است. انتخابات محک اساسی حاکمیت قانون و تطبیق قانون اساسی ما است.  ما ته یو ابهام وو ځکه قانون اساسي ویلي پنځه کاله، بیا یې ویلي چې په دغو مشخصو تاریخونو کې. تاسو ولیدل چې ما پنځه کاله د استاد دانش په مشورې او ډاکټر صیب عبدالله په مشورې، موږ دا ونه منل چې ځانته صلاحیت ورکړو. اول وار لپاره انتخابات د ولسمشرۍ د اساسي قانون د مشخص فرمایش په اساس پلي کېږي.

اینجا یک گفتمان ملی بکار است و تعیین مهم‌ترین امتحان ما، تفکیک آزادی مثبت و آزادی منفی در چارچوب انتخابات ماست. شخصیتونه وژل کېږي، ملي مفکورې وژل کېږي یا دا چې موږ اتحاد ته ځو. اتحاد مو ولې په کار دی؟ ځکه چې لویې ستونزې مو مخامخ دي. اوله لویه ستونزه سوله ده. سولې باندې باید موږ اجماع ته ورسېږو. دا چې سوله ضروري ده وطن په کې اجماع لري، اما دا چې به سوله څه قیمت ولري او څه مشخص میکانېزمونه ولري، هغه د بحث وړ ده. هیڅ برخه د افغانستان په سولې کې بې نصیبه یا بې برخې پاتې کیدلی نه شي. ټول اقشار، اقوام، ټول جهتونه باید سولې ته راشي او په واضح توګه او دا ستاسو ته یو ډېر لوی فرصت دی. لوږه؛ څلوېښت فیصده، زموږ او ستاسو خویندې او ورونه او مخصوصاْ زموږ او ستاسو ماشومان شپې بې له دې نه چې ډوډۍ یې خوړلې وي، خوب ته ځي. کلي کې موضوع ساده ده. طبقه‌بندی در قریه های ما و نقاط فقیرنشین شهرهای ما بسیار ساده است. آن چیست؟  کی سه‌وقت در روز نان می خورد و توان نان‌خوردن را دارد، کی دو بار در یک روز، کی یک بار و چهارم‌اش این‌است که کی پشت نان روز خود سرگردان است. راشئ چې انتخابات په دې بدل کړو چې د لوږې د لېرې کولو طریقه څه ده؟ درېم یې دا ده، څنګه اقتصادي ودې ته رسېږو؟ یعنې پنځه تر لس عمده موضوعات دي چې په هغه باندې باید دا ستر ولس اجماع ته ورسېږي او انتخابات د دې مهمترین وسیله ده او ستاسو برخه په دې کې ده.

چیزی‌که که مخصوصاً در روز شنبه ضروراست، شفافیت است، شفافیت کامل. دولت نه ارادۀ مداخله را دارد و نه نیت‌اش، نه کرده. صد ها بار به من مراجعه شد که حزب تشکیل کنید، من گفتم این از بالا نتیجه ندارد. اگر کسی حزب می سازد از پایین بسازد، خود را به نتیجه برساند و ضرورت واضح است که نتایج این‌ مورد قبول ملت عظیم افغانستان باشد. سهم ملت را، سهم وسیع کاندیدان را ما واقعاً تقدیر می کنیم. وقتی که ۲۶۰۰ کاندید وجود داشته باشد، این محک این است که انتخابات را جدی گرفتیم. بحث های انتخابات نهایت جدی است و امید است که نتیجه داشته باشد. او همدارنګه د ولسمشرۍ انتخاباتو ته باید د یو ملي بحث او وسیع ګدون زمینه برابره شي.

نقطه اخر من ماحول خاص امنیت ملی ماست. امروز بدبختانه شکل جنگ به دو نوع تغییر کرده، یک وحدت ملی ما و آزادی های ما تحت حمله است. زیاده از بیست حمله بالای غرب کابل، نمونه ای چیست؟ و نقطه ای که وضاحت داشته باشد. حمله بر هر هزارۀ افغانستان، حمله بر هر شعیۀ افغانستان، حمله شخصاً به رییس‌جمهورافغانستان و این نظام است و قابل قبول نیست و به همین طور، حمله بر هرقوم عظیم افغانستان، حمله بر هر زن افغانستان یا طفل افغانستان، حمله بر نظام است. دا موږ نه شو منلی، تفرقه موږ نه شو منلی، نه یې قبلوی شو، نه یې منلی شو او نه دلته حوصله لرو. هلته تنها اراده لرو. هر څوک چې زموږ په ملي وحدت باندې حمله کوي زموږ دښمن دی او دښمني موږ په سر سر قبلوو چې تر اخره یې وځپو، دا د منلو وړ نده!.

بحث در این‌است خواهران و برادران محترم که دشمن اساسی را که دشمن ثبات افغانستان است، دشمن وحدت و دشمن پیشرفت افغانستان است، تفکیک کنیم. نه دا چې خپله یو او بل باندې ولوېږو مهم‌ترین میراث ما از قربانی‌های اجداد ما، از قربانی‌های پداران ما، از قربانی‌های نسل‌های مختلف افغانستان، وحدت ملی ماست و قانون اساسی ما، نتیجۀ بحث آزاد و اجماع مردم افغانستان است. تاسو ټول شاهدان وئ، هم بیړنۍ لویې جرګې کې او هم د اساسي قانون لویې جرګې کې او په تاریخ د دې منطقې کې زه فکر کوم دا د وحدت بېساری نتیجه او عمل وو. نو ځکه ضرور ده چې په دې ماحول کې تاسې چې د افغانستان متحد وګړي یئ او د افغانستان هر وګړی تهدیدات ځانته ته وګڼي. بې له افغانستان نه، آیا زموږ ځان مانا لري؟  آیا مهاجرتونه مو تېر نه کړل؟ آیا دا خبرې چې نن کېږي په هجرت کې ممکن پذیره وې؟ آیا تاسو کولی شول چې دا بحث په ایران یا پاکستان یا امریکا کې وکړئ؟ ولې نن بحث ممکن دی ځکه موږ یو آزاد افغانستان کې یوو او یو اساسي قانون لرو چې فضل د خدای دی له بهترینو قوانینو نه دی او دې ته ژمنه ده. زه بیا هم له ټولو نه مننه کوم چې دا دوه کالو کې مو ډېر په قوت او په مهربانۍ یو بل سره رفتار کړی. خوږې خبرې، ما ته اطلاع رسېدلي، ډېرترې وې تر توندو، اما که توندې خبرې مو کولې له استاد دانش نه د حوصلې او د زغم بهتر مثال نه وو. هغه شی چې په اخر کې زموږ په یادېږي چې نتیجه خوږه وه او انشا الله تعالی له دې نه به نتایج په مراتب خواږه‏تر وي.

یشه سن افغانستان،

 زنده باد افغانستان،

تل دې وي افغانستان،

پاینده باد آزادی بیان.

سرچینه - د جمهوري ریاست دفتر - ارګ